IMARHAN – KUR SHKRETETIRA FLET ME ZERIN E KITARES

Sonte po i dedikohem artisteve qe jo vetem krijojne muzike per veshet por te trasportojne ne nje vend tjeter. Kesaj rradhe ne shkretetire!

Ka muzike qe nuk vjen nga nje qytet, por nga nje peizazh. Ka tinguj qe mbajne me vete pluhurin e rrugeve, eren e reres ne shkretetire dhe kujtimet e brezave. Imarhan eshte pikerisht nje prej ketyre grupeve.

Imarhan vjen nga zemra e popullit Tuareg, nga shkretetira e Saharase, por muzika e tyre nuk mbetet e mbyllur ne tradite. Ata marrin melodite e vjetra te "blues-it te shkretetires" (desert blues) dhe i bashkojne me kitare elektrike, ritme moderne dhe nje ndjenje urbane. Pese cuna nga Algjeria te cilet siper ne skene coroditin cdo moshe me ritme terheqese, ngjitese shpesh edhe hipnotizuese - here kercen si te ishe maje dunave (ose rrokulluar perposhte!), here tjeter humbesh ne stuhine e embel te zerave dhe tingujve qe era trasporton si rryme zanore neper shkretetiren e arte.  

Ajo qe me terheq tek Imarhan eshte ndjenja e rrenjeve. Ne nje bote ku muzika shpesh behet per konsum te shpejte, ata kujtojne se nje kenge mund te jete kujtim, histori dhe mbi te githa identitet.

Ndoshta kjo eshte arsyeja pse muzika e tyre te prek: edhe kur vjen nga mijera kilometra larg, flet per gjera universale, kerkim, largesi, miqesi dhe deshire per te gjetur nje vend ne bote. 

Ah, termi "Imarhan" ne gjuhen tamasheq (gjuha e popullit Tuareg) do te thote afersisht "njerez qe duan shume njeri-tjetrin / shoke te dashur".

Dua edhe une petkun Tuareg tashme!

EZÉCHIEL PAILHÈS – MELANKOLIA ELEGANTE MES PIANOS, HESHTJES DHE ENDRRAVE ELEKTRONIKE

Besoj se ndodh edhe me ju; kur je vetem larg zhurmes se zakonshme te jetes, oreve te punes, te kthehen disa kujtime jo dhe aq te te vjetra... Kohet kur dilje pa nje plan te sakte, humbisje ne rruget e nje metropoli, zbuloje vende te reja, njihje njerez qe ndoshta do t'i takoje vetem nje here ne jete dhe mbi te gjitha zbuloje muzike te re.

Ka disa artiste qe nuk kerkojne te te fitojne me force, por te te afrohen ngadale. Ezéchiel Pailhès eshte nje prej tyre: nje kompozitor francez qe leviz ne kufirin mes muzikes klasike, elektronikes minimaliste dhe nje ndjeshmerie te thelle poetike.

Muzika e tij duket sikur vjen nga nje film (e ku vend nese jo ne France?) qe nuk eshte xhiruar kurre: piano te brishta, sintetizatore te ngrohte, ritme te qeta dhe nje atmosfere ku nostalgjia takohet me qetesine. Eshte muzike qe nuk flet per dramat e medha, por per emocionet e vogla, nje kujtim, nje nate, nje moment vetmie apo nje ndjenje qe nuk mund ta shpjegosh.

Pailhès ka nje menyre te vecante per te bashkuar te kaluaren me te ardhmen: elegancen e kompozitoreve franceze (Erik Satie per thjeshtesine, Claude Debussy për atmosferën dhe ngjyrat, Air per lidhjen mes nostalgjise dhe elektronikes, Jean-Michel Jarre ne anen me te bute...), minimalizmin modern dhe tingullin elektronik bashkekohor. Rezultati eshte nje bote muzikore intime, elegante dhe pak misterioze.

Nuk eshte nje artist i skenes masive, por pikerisht kjo e ben me interesant. I perket asaj bote te artisteve underground (eshte ne blogun e duhur ketu!) qe nuk kerkojne vemendje, por krijojne nje univers te tyre per ata qe duan te degjojne me kujdes cdo tingull.

Ezéchiel Pailhès ben muzike per njerezit qe kane mall per nje kujtim qe (ndoshta) nuk ka ndodhur kurre. Chapeau!!!

KRAFTWERK, KENSINGTON & CAMDEN: A LONDON SNAPSHOT

AS REVIVAL, AS MODERN: ANKARA ECHOES MES TE DY BOTEVE DHE PLOT MELANKOLI ANATOLIANE

Tamam thuhet: muzika underground mbijeton pikerisht sepse nuk ka nevoje per shkelqim apo volume, por per shpirt...

Dihet tashme debolesa qe kam per muziken turke (Baba Zula, Mercan Dede, Altin Gun, Lalalar, Gaye Su Akyol, Ayyuka, Satellites, Anatolian Gipsy, Anatolian FM, Nikbinler...). Ndersa kam perfolur me shume grupe apo muzikante nga Stambolli, jo me pak te zote jane ata qe vijne nga kryeqyteti; rivalitet i shendetshem ky nga Ankara!

Ankara Echoes jane me shume nje ritual live i kapur ne shirit. Bio-ja e tyre e ben te qarte: fryma e rock-ut te viteve ‘70 nuk eshte reference estetike, por metode, kitare bass, vokal bariton pa filter. 

Ja, zeri eshte i thelle dhe melankolik. Edhe nese nuk e kupton turqishten, ndjesia e izolimit dhe e rebelimit ndihet ne cdo varg. Linjat e basit jane "shtylla kurrizore" e kengeve te tyre, hipnotike dhe ritmike. 

Ne levizje muzika e tyre mbeshtjell dhe te ben te paqesh me ambjentin perreth, natyren (gjethe apo materie e bardhe qe bie nga pemet ne slo-motion...). 

Instrumentet nuk jane te “perpunuara”, jane te pranishem fizikisht, vokali i Mertkan Erkan nuk kerkon perfeksion, por intensitet, elementet folk nuk jane dekor, por rrenje qe dalin ne siperfaqe ne menyre te crregullt. 

Groove i mbyllur, atmosfere e dendur, sikur dicka duhet te shpertheje por nuk ndodh kurre. Ritme hipnotike, te zhveshur: perserites, pothuaj ritualike. Ketu ndihet me shume ideja e “jehone nga e kaluara”, fragmente folk qe rikthehen si kujtime te deformuara brenda nje konteksti modern.

Nuk bejne revival, vetem riaktivizojne! Rrenje nga rock-u i te 70-ave + anatolian psych + produksion i papaster; dicka qe tingellon e vjeter dhe e lodhur, por njekohesisht aktuale.

Ankara Echoes nuk jane lineare ne muzike, nuk jane te balancuar; dhe pikerisht prandaj funksionojne. Nje band qe nuk rikrijon te kaluaren, por e shtyn ate drejt nje prezente te crregullt dhe te gjalle.

Drejt e ne maje te listes sime per tani!

CORDAS DO SOL - KUR MUZIKA NGROH ZEMREN

Eshte njelloj sikur te ndash me nje mik nje muzike apo band qe te prek dhe qe ndjen emocion; kaq eshte, nuk ben nje favor - fal nje ndjesi bukurie, ngjashme me nje madheshti, nje zhevahir. Keshtu ndodhi me nje mikun tim ne Portugali. 

Nese kerkon nje tingull qe te prek shpirtin dhe te çon ne brigjet e Capo Verde, degjo Cordas do Sol. Albumi i tyre Lume d’Lenha eshte nje udhetim ne traditen kapverdiane, ku kenget lindin prane zjarrit te drurit dhe historite percillen me kitare dhe zera te ngrohte.

Ritme te buta dhe perkedhelese perzihen me emocione te pastra: nostalgji, dashuri, kujtime te jetes ne ishuj. Eshte muzike qe nuk te flet vetem me fjale, por me atmosfere; nje perqafim muzikor qe te mban prane kultures dhe shpirtit te komuniteteve te vogla.

Lume d’Lenha nuk eshte vetem nje album: eshte zeri i nje populli qe ruan identitetin permes muzikes.

Nese nuk i ke degjuar akoma, eshte koha te ndezesh pak “drite natyrale” edhe ne zemren tende.

JU LUTEM, NJE TAKSI PER NE NJU JORK [KINEMTOGRAF, 2023]

...

It is what it is at this point.
I mean, cabs, yellow cabs are like fuckin’ Blockbuster.

You know?
Ten years’ time, there ain’t gonna be no yellow cab no more.
And all the other guys, the ones with the apps, the ones that are, you know, taking over, they’re gonna be nothing but a blip on the screen in a fuckin’ blink of an eye, all said and done.

Yeah, you’ll order up a car on your phone just like before.
But when you hop in, it ain’t gonna be no human behind the wheel, I can tell you that.
You’ll order up a car, and that fuckin’ car will drive itself to wherever the fuck you want to go.
It won’t speed, it won’t stink, it won’t make you sick.
Won’t ever get lost.
Might even ask you how your day was.

Fuckin’ apps.
Fuckin’ apps, man.
Want some radio?
Not really.
Yeah.
Okay.
It’s nice you’re not on your phone.
You don’t have to keep talking to me or nothing but…
Just nice, you know?
To see a human not plugged in.

What’s your name?

Why?
I just like to know people’s names.

Fuck, you really are human.
That’s sweet.
Clark.
Clark.
You thought I’d say Vinny or some shit.

...

"A REAL PAIN" - KUR DHIMBJA E VERTETE TE BEN TE NDJEHESH ME MIRE [KINEMATOGRAF, 2024]

Nuk e kam per zakon te pershkruaj filma aktuale, qe sapo jepen neper kinemate e qytetit, po ky ma nxorri si me cengel!

Mbase jo shume njerez e kane degjuar, por po ju them qe e ka bere Jesse Eisenberg-u! Po, dhe nuk eshte me ai çuni i "Social Network" me sy te medhenj dhe cuditerisht po i ndrojtur... Tani eshte regjizor. Dhe ka drejtuar nje film qe te shkund perbrenda, flas per shpirtin, memorien, por ne menyre pozitive, te mire, sikur te vdese qeni qe ti aq shume e doje, ok (nuk e di nese eshte krahasimi me i mire)? Ja pra, i atille eshte filmi "A Real Pain".

Nese kerkoni nje film qe thjesht t'ju shpetoje nga realiteti, harrojeni. Ky film eshte pikerisht per t'u perballur me realitetin. Dy kusherinj, Davidi (Eisenberg) dhe Benji (Kieran Culkin, po ai i "Succession"-it), bejne nje udhetim te tmerrshem, te rende dhe grotesk ne Poloni. Pse? Sepse gjyshja e tyre, nje e mbijetuar e Holokaustit, ka vdekur. Dhe ata duhet te bejne kete udhetim si lloj memoriali per te.

Ju imagjinoni qe do te shihni nje film serioz, te mbushur me lot e histori dhimbshme, apo jo? Jo, jo, jo. Te dy aktoret jane si dy binjake polare. Eisenberg eshte ai personi qe shkon ne varreza dhe numeron guret, kurse Culkin eshte ai personi qe mund te pije nje birre mbi varre. Alkimia mes tyre eshte nje nga ato gjera qe perhere e me rralle i shikon ne kinema. Te bejne per te qeshur me lot dhe pastaj, pa kuptuar, te fusin nje shuplake te forte ne fytyre, pikerisht kur mendon se je ne rregull, i qetesuar.

"A Real Pain" nuk eshte film per Holokaustin. Eshte film per ne, per brezin e ri qe ka trasheguar dhimbjen e stergjysherve dhe nuk di çfare te beje me te (mendoni per ate cfare kane vuajtur te perndjekurit gjate Komunizmit tek ne ne Shqiperi!). Trajton marredhenien tone me historine, me vendin nga vijme dhe me njerezit qe nuk i kemi njohur kurre. 

Eshte nje film qe te thote: "Shihni, dhimbja eshte e trashegueshme, si ngjyra e syve. Dhe duhet te perballeni me te, sado e veshtire te jete."

Per te gjithe ju qe doni nje film qe te ben te mendosh, te ndjesh, dhe te duash te vdesesh pakez, por jo me te vertete, ky eshte filmi juaj i momentit. Eshte nje eksperience, nje ritual, nje funeral i gjalle per dhimbjen e trasheguar!

SARAH BAHBAH - KAP NE MENYRE TE GJALLE PEISAZHET EMOCIONALE TE MARREDHENIEVE MODERNE, IDENTITETIT DHE INTIMITETIT [FOTOGRAF]

Sarah Bahbah eshte nje artiste dhe regjizore palestinezo-jordaneze, e lindur dhe rritur ne Australi. E rritur nga prinder emigrante, edukimi i saj me ndikim kulturor konservator çoi ne nje rebelim te madh artistik. 

Gjate dekades se fundit, Bahbah eshte bere e njohur per stilin e saj karakteristik, duke krijuar histori vizualisht mahnitese dhe qe ndryshojne kulturen, ku psikika e saj me intime shfaqet si nenshkrime ('quotes' - fraza, shprehje) te vendosura mbi imazhe kinematografike.

Arti i Bahbah eksploron fuqine e dobesise duke i dhene ze spektrit te gjere te kaosit dhe deshires ne marredhenie te papersosura. Ajo beson ne perqafimin e dobesise emocionale per te thyer tabu-t dhe per te festuar çlirimin nga faji dhe turpi.

“AFTERSUN” – KUJTESA E BUTE E NJE VERE TE HUMBUR [KINEMATOGRAF, 2022]

Epo, filma te tille te bejne me te vertete te shijosh dhe te kujtosh qe ndoshta vetem kinemaja te jep disa sensacione unike aty midis nostalgjise dhe nje rigjetjeje intime mes dy personash, qofte keta at e bije.

“Aftersun” (2022), debutimi i regjisores Charlotte Wells, eshte nje drame intime dhe sentimentale qe eksploron marredhenien midis nje babai te ri, Calum (Paul Mescal), dhe vajzes se tij 11-vjeçare, Sophie (Frankie Corio). 

Historia zhvillohet gjate pushimeve te tyre ne nje resort turistik ne Turqi ne fund te viteve ’90, por rrefehet permes kujtimeve te Sophies se rritur, qe perpiqet te kuptoje nentekstet dhe boshlleqet emocionale te atyre diteve.

Filmi eshte i mbushur me momente te qeta, detaje te imeta dhe nje atmosfere melankolike qe ngadale zbulojne nje ndjenje te thelle humbjeje dhe nostalgjie. Paul Mescal ofron nje interpretim te permbajtur, por te fuqishem, qe e beri te nominohet per Oscar, ndersa Frankie Corio shkelqen me natyrshmerine dhe sinqeritetin e saj.

Charlotte Wells perdor nje regji delikate dhe nje ritem meditativ, duke nderthurur kujtimet e pastra te femijerise me sinjalet e heshtura te trishtimit dhe depresionit. 

“Aftersun” eshte nje portret poetik i lidhjes prind–femije, i fragmenteve te kujtimeve dhe i menyres se si ato formesojne te kuptuarit tone per njerezit qe duam.

“TREKENDESHI I TRISHTIMIT” – SATIRE THERESE MBI KLASAT SOCIALE DHE KOTESINE [KINEMATOGRAF, 2022]

“Triangle of Sadness” i Ruben Östlund, fitues i Palme d’Or ne Festivalin e Kanes, eshte nje komedi e zeze e ndare ne tre akte, ku moda, pasuria dhe pushteti shfaqen ne formen e tyre me absurde. Personalisht, u ndjeva sikur regjizori me theri me ngadale copeza mishi te vogla cdo sekuence ku filmi "merrte" kthese. 

Filmi nis me nje çift modelesh, Carl dhe Yaya, te ftuar ne nje udhetim luksoz me jaht, ku pasagjeret jane miliardere te llastuar dhe ekuipazhi i perulur permbush çdo kerkese.

Kur nje seri ngjarjesh katastrofike trondit udhetimin, hierarkia permbyset dhe instinktet baze marrin kontrollin. Östlund perdor humor te hidhur, dialoge te mprehte dhe skena te pakendshme por te paharrueshme (mbani mend lumin me te vjella mbi jaht e veshur veshur kreko!), per te ekspozuar hipokrizine e elites dhe dobesine njerezore perballe krizes.

Harris Dickinson, Charlbi Dean dhe Woody Harrelson ofrojne interpretime qe luhaten mes absurditetit dhe tragjikes. Filmi eshte vizualisht i paster, por emocionalisht kaotik – nje kombinim qe e ben provokues dhe te paharrueshem.

“Triangle of Sadness” nuk eshte thjesht satire sociale, por nje pasqyre e hidhur e botes sone, ku statusi dhe morali bien ne uje sapo fillon stuhia.

"PERSONI ME I KEQ NE BOTE" - NJE PORTRET I NDERSHEM DHE I ÇILTER I RRUGETIMIT PERSONAL [KINEMATOGRAF, 2021]

“Personi me i keq ne bote” (titulli origjinal "Verdens verste menneske") i regjisorit Joachim Trier eshte nje drame romantike norvegjeze qe del jashte kornizave klasike te zhanrit. 

Filmi ndjek jeten e Julie-s, nje vajze ne te tridhjetat, e cila endet mes vendimeve te medha per karrieren, dashurine dhe kuptimin e jetes. Me nje strukture te ndare ne kapituj, filmi i jep hapesire çdo momenti per te marre fryme, duke na lejuar te ndjejme dilemat dhe emocionet e saj.

Renate Reinsve, ne rolin e Julie-s, sjell nje interpretim te gjalle dhe te nuancuar, qe i dha edhe Çmimin e Aktores me te Mire ne Festivalin e Kanes. Trier, me mjeshteri vizuale dhe ritem te kujdesshem, perzien realizmin me sekuenca magjike dhe poetike, duke krijuar nje gjuhe filmike te veçante. Dialoget jane te mprehte, por edhe te brishte, duke prekur tema si prania sociale, frika nga angazhimi dhe vetereflektimi.

Ky nuk eshte nje film qe ofron pergjigje te thjeshta; eshte me shume nje pasqyre e bukur dhe e hidhur e rritjes emocionale, e paperkufizueshme dhe e pasigurt. Per ata qe kerkojne nje histori te ndjere, te sinqerte dhe vizualisht te kujdesshme, “Personi me i keq ne bote” eshte nje pervoje me se e domosdoshme!